Het oorspronkelijke doel van dit blog was om ernaar te kunnen verwijzen in een discussie. Sommige ideeën blijken in het dagelijks leven moeilijk te verwoorden in het heetst van de strijd en het leek me handig een plek te hebben op het internet waar ik mijn gedachten omtrent die ideeën zo helder mogelijk zou kunnen formuleren. Als ik er in een live discussie dan om één of andere reden niet uit zou komen (het is ook moeilijk om elkaar uit te laten spreken als de gemoederen verhit raken!) zou ik kunnen zeggen: “…kijk en reageer op mijn blog, ik heb het allemaal beter uitgelegd in een artikel…”.
Eén van de moeilijkste dingen om mee om te gaan in een discussie over het wel of niet bestaan van paranormale fenomenen is wanneer mensen ongelooflijke verhalen vertellen en vervolgens eindigen met: “…hoe verklaar je dat dan?..”. Het is moeilijk te begrijpen voor die mensen dat dergelijke verhalen misschien wel helemaal niet weergeven wat er werkelijk gebeurd is. Oftewel: ze hebben iets ongelooflijks waargenomen (perceptie), maar beschrijven het misschien verkeerd (interpretatie). Meestal doe ik een kaart- of mentale truc om dat punt duidelijk te maken; als ze namelijk na de truc proberen te beschrijven wat er is gebeurd komt dat vrijwel nooit overeen met wat ik daadwerkelijk heb gedaan en dat kan ik vanzelfsprekend makkelijk aantonen. Het kost me helaas wel altijd een (goochelaars)geheim, maar het is voor een goed doel!
Je zou kunnen stellen dat een accurate interpretatie van perceptie een beschrijving is van de realiteit, maar de moeilijkheid zit hem dus in het accuraat interpreteren. Accurate interpretatie vraagt om een objectieve blik en vooral ook om kennis van zaken en dat laatste ontbreekt bij de meeste mensen als het aankomt op het vaststellen van de echtheid van paranormale fenomenen.
Een goed voorbeeld van een “hoe-verklaar-je-dit-dan?”-discussie is onlangs nog gevoerd in reacties over en weer op dit blog tussen blogbezoeker Anneke en mij. Het lijkt me passend om met die discussie (met een paar kleine edits) dit artikel te beëindigen:
Anneke schrijft:
Het is je goed recht om niet open te staan voor mediumschap en andere paranormale verschijnselen. Jaren geleden was de aarde ook nog plat. Het universum is zo groot dat we met onze bekrompen aardse wetenschap niet alles kunnen bewijzen, maar om te zeggen dat wat er niet bewezen wordt onzin is?
Mediumschap is wel degelijk bewezen.
Fysiek mediumschap, dat helaas maar weinig meer voorkomt, is uitgebreid getest. En dan niet door de goochelaar James Randi maar door echte wetenschappers, mensen die diverse mediums onderzocht hebben. De mediums werden in een kast opgesloten, vastgebonden enz. Tijdens die onderzoeken werd er door ectoplasma een mens gevormd, die door artsen werd onderzocht samen met diverse wetenschappers die objectief tegenover het mediumschap stonden. Er zijn foto’s gemaakt, met behulp van een stenograaf werd alles genoteerd en achteraf gecheckt op waarheid. Zoals ik al eerder zei: lees deze boeken en oordeel dan. Misschien wordt je leven leuker als je een meer open blik hebt naar dingen die je niet kunt zien.
Net als direct voice. Een stem van de overleden persoon die dingen vertelt die alleen jij en de overledene weten? Hoe verklaar je dat?
Verklaar dan ook waarom een medium mij dingen vertelt over mijn overleden familieleden die ik niet weet en bij navragen blijken te kloppen. Hoe kan dat? In Engeland werken de mediums met bewijzen, harde bewijzen over de persoon die is overleden en vaak bewijzen die de ontvanger na moet vragen en die dus niet uit de aura gehaald worden. Ik ben erg benieuwd wat voor verklaring je daarvoor hebt!
Mijn antwoord:
Beste Anneke,
Het is nog maar de vraag of de meerderheid van mensen geloofde dat de aarde plat was; volgens onderzoek blijkt dat zeker in Europa algemeen werd aangenomen dat de aarde rond was. Het feit dat het nu zeker is dat de aarde rond is komt door bewijs geleverd aan de hand van empirische bewijzen en is dus een “prestatie” van de wetenschap.
Je gebruikt de term “bekrompen wetenschap”. Het is mij niet duidelijk wat je bedoelt met “bekrompen”. Volgens mijn invulling van bekrompen is JUIST de wetenschap absoluut niet bekrompen; de wetenschap staat open voor alle theorieën en onbewezen veronderstellingen en gaat vervolgens aan de slag om bewijs te vinden.
Een groot misverstand aangaande James Randi is dat hij zelf testen afneemt. Niets is minder waar. Testen worden opgesteld en afgenomen door onafhankelijke wetenschappers. Wel bekijkt James Randi van te voren de test om te zien of hij niet fraudegevoelig is. Het is moeilijk voor wetenschappers in te schatten in hoeverre er gefraudeerd kan worden bij een test. Het illusionisme en het mentalisme (mentale goochelkunst) heeft in de loop van de jaren zoveel manieren gevonden om kritische waarnemers te misleiden dat alleen een expert in de goochelkunst zo’n test kan beoordelen op fraudegevoeligheid. Ik heb zelf ook jarenlang intensief de goochelkunst en het mentalisme beoefend en het aantal kritische mensen (onder andere enkele natuurkundigen) dat ik heb kunnen wijsmaken dat ik over paranormale gaven beschik is in de loop van de jaren exponentieel toegenomen. Ik heb dus uit de eerste hand kunnen ervaren hoe makkelijk het is om mensen te misleiden. Als je meer wilt lezen over mentalisme kan ik je aanraden om “Thirteen Steps to Mentalism” van Corinda te lezen, ik weet bijna zeker dat je verbaasd zult zijn over wat je allemaal niet kunt “faken”.
Er zijn ook mediums en mensen met paranormale gaven die echt denken dat ze die hebben, vaak ook onder aanmoediging van hun omgeving (“self-deception”). Dit zijn de mensen die zich laten testen door James Randi in de hoop een miljoen dollar te verdienen; bij die testen blijkt dan dat ze helemaal geen gaven hebben en dat is vooral voor henzelf een pijnlijke en vernederende ervaring. Een medium dat de boel bij elkaar verzint zal zich natuurlijk nooit laten testen en mijn theorie is dat iedereen die een dubbelblindtest weigert van zichzelf weet dat hij een oplichter is!
Als reactie op alle voorbeelden van paranormale fenomenen die je beschrijft kan ik maar één ding zeggen: ik heb er geen verklaring voor! Echter hoe kan ik zeker weten dat wat jij hebt meegemaakt ook echt gebeurd is en als het wel echt gebeurd is hoe kan ik dan zeker weten dat het verhaal wat jij erover vertelt ook echt accuraat is; het kan best zijn dat je de fraude over het hoofd hebt gezien of dat je zo graag wilde dat het echt was dat je jezelf voor de gek hebt gehouden (een combinatie van “self-deception” en “wishful thinking”). Om maar weer terug te komen bij de paarse mammoeten*: als ik je zou vertellen dat één van de onzichtbare paarse mammoeten vandaag bij mij thuis is geweest op de koffie en me in vertrouwen heeft verteld dat alle mediums oplichters zijn hoe verklaar JIJ dan dat die paarse mammoet bij mij door de voordeur paste? Het lijkt misschien flauw maar het illustreert wel heel duidelijk het punt wat ik probeer te maken: de ervaringen en belevingen van één persoon of zelfs meerdere personen zegt niets over de werkelijkheid. Om de werkelijkheid vast te stellen moet er een fraude-ongevoelige test worden opgesteld waarin aan de hand van het vinden van empirische of overtuigende statistische bewijzen een fenomeen wordt vastgesteld op echtheid. Geloof me, zodra in een dergelijke test een paranormaal fenomeen wordt bevestigd zal ik de eerste zijn om te zeggen dat ik het al die tijd mis heb gehad. Vooralsnog blijf ik bij het principe van de “bewijslast”: iets bestaat NIET totdat feitelijk bewezen wordt dat het wel bestaat!
LOGATES
* voor meer over de paarse mammoeten (een variatie op “The Flying Spaghettimonster “(FSM)) zie het artikel “Bewijslast, feiten en holle frases“
Blog ter bevordering van het Logisch Redeneren 