Scepticus lijkt soms bijna wel een scheldwoord. De karakterisering lijkt van toepassing op koude, kortzichtige mensen zonder verbeeldingskracht. Echter, sceptici zelf weten dat dat niet waar is; zij staan juist open voor onbewezen theorieën, stellingen en veronderstellingen. Als ze er ook maar iets in zien, gaan ze aan de slag om bewijs te vinden. Als dan keer op keer blijkt bij het testen van paranormale fenomenen dat het geloof daarin op niks berust zit er niets anders op dan de conclusie te trekken dat het hoogstwaarschijnlijk (en met elke gefaalde test steeds waarschijnlijker) flauwekul is.
Stel hier tegenover mensen die ervoor hebben gekozen om in iets onbewijsbaars te geloven zoals een god, paranormale fenomenen, astrologie, homeopathie, acupunctuur en wichelroedelopen (zoeken naar voorwerpen en mensen met bijvoorbeeld een pendulum, in het Engels “dowsing”) om maar een paar voorbeelden te geven. Veelal staan zij juist niet open voor de mogelijkheid dat die zaken niet echt zijn. Een vreemde houding voor mensen die van zichzelf beweren zo ruim van geest te zijn; klaarblijkelijk staan zij niet open voor wetenschappen als statistiek, natuurkunde en empirisch onderzoek. Ik durf aldus te stellen dat de sceptici de mensen zijn met de ruime blik.
Ik begrijp de houding van “gelovigen” (bij gebrek aan een beter woord) wel. Het is volkomen menselijk om niet te kunnen toegeven dat je je hele leven lang geloofd hebt in iets dat niet bestaat: je voelt je er dom door en vooral ook bedrogen en dat zijn gevoelens die we allemaal willen vermijden. Om die reden ook wordt er bij elke test een reden gezocht door de gelovigen om het falen van het paranormale fenomeen te verklaren. Die redenen zijn soms nog zweveriger en ongeloofwaardiger dan de fenomenen zelf. Enkele voorbeelden:
– Nog nooit heeft een dowser in een gecontroleerde test ook maar iets bewezen of zoals een onderzoeker ooit zei: één dowser heeft nog nimmer hetzelfde object twee keer gevonden en twee dowsers hebben nog nimmer het zelfde object één keer gevonden (objecten verstopt door de onderzoekers in een afgesloten omgeving). Dowsers hebben hier altijd een verklaring voor: radiogolven, magnetische velden of andere verstoringen in de magische aardstralingen waarmee ze contact moeten maken om goed te kunnen dowsen. Vreemd genoeg hebben ze hier alleen last van als ze getest worden!
– In een grootschalige homeopathie test uitgevoerd door de Royal Society in London in samenwerking met vooraanstaande homeopaten (waaronder de homeopaat van de koninklijke familie) bleek dat homeopathische medicijnen geen enkele werking hebben (behalve het placebo-effect). Niet vreemd als je bedenkt dat een homeopatisch geneesmiddel alleen water of alcohol bevat; slechts de verpakkingen en de namen van de verschillende “medicijnen” zijn anders. Na afloop riepen homeopaten over de hele wereld dat bij de test slechte homeopaten betrokken waren (??!!). Maar goed, wat moesten ze anders? Hun praktijk opzeggen en een ander vak leren? Ik begrijp heel goed dat ze daar geen zin in hebben en er dus voor kiezen om zichzelf en hun patiënten voor de gek te houden: het is gewoon een kwestie van geld, miljarden wel te verstaan!!
– De resultaten van een recent beëindigde astrologische test met 2000 “tijd-tweelingen” (mensen die op dezelfde dag en het zelfde tijdstip geboren zijn) wezen uit dat er geen noemenswaardige overeenkomsten waren tussen de levens, karakters, banen, relaties en andere astrologische peilers van de “tijd-tweelingen”. Deze resultaten zijn onmogelijk volgens fundamentalitische astrologische principes. Veel astrologen beweren nu dat de onderzoekers (Dr. Geoffrey Dean en Prof. Ivan Kelly) erop uit waren te bewijzen dat astrologie onzin is en dus actief hebben gezocht naar die bewijzen. Die bewering gaat helaas (voor astrologen) niet op: de onderzoekers (waaronder een niet meer werkzame professionele astroloog) hebben juist geprobeerd astrologische beweringen als waar te bewijzen aangezien het vrijwel onmogelijk is een negatief aan te tonen. Daarmee komen we weer terug bij het principe van bewijslast**: het is bij onderzoek altijd het doel te bewijzen dat iets wel bestaat; bewijzen dat iets niet bestaat is onbegonnen werk en meestal irrelevant.
– Als een medium faalt voor een test luidt de verklaring van het medium zelf altijd: er was te veel negativiteit om contact te kunnen maken met de geestenwereld. Het is misschien een flauwe vergelijking, maar dat klinkt verdacht veel naar de geestelijk gestoorde patiënt in een inrichting die beweert dat zijn kanarie kan praten maar dit blijkbaar alleen maar doet als er niemand anders bij is. Een flauwe verklaring vraagt ook om een flauwe vergelijking.
Een andere verklaring is: “…het geteste medium is niet echt, hij/zij is wel een bedrieger…”. Deze verklaring wordt altijd gegeven door andere mediums. Dat is natuurlijk lachwekkend, de pot verwijt de ketel dat hij zwart is! Is het niet opvallend dat alleen de ongeteste mediums echt en goed zijn?
Zolang er boeken blijven verschijnen over het paranormale, zolang er paranormale beurzen worden georganiseerd en zolang er mensen naar voren komen die zeggen over paranormale gaven te beschikken zullen er mensen zijn die er in geloven of er in gaan geloven. Wetenschappelijke testen waarin steeds weer wordt bewezen dat de fenomenen niet echt zijn halen niets uit: mensen blijven geloven en dat is misschien wel het grootste paranormale fenomeen! *
LOGATES
* De laatste zin is puur ten bate van de rethoriek. De verklaring voor het blijven geloven van mensen heb ik al gegeven in dit artikel: voor de beoefenaars van het paranormale is het een geld- of prestigekwestie (aandacht en bewondering) en voor de cliënten is het te moeilijk om toe te geven dat ze zichzelf jarenlang voor de gek hebben gehouden!
** Voor een uitgebreidere discussie aangaande “bewijslast” zie “…Bewijslast, feiten en holle frasen…”
Blog ter bevordering van het Logisch Redeneren 