Er wordt mij vaak gevraagd waarom ik het nodig acht mensen te overtuigen van mijn standpunten. “Laat mensen toch lekker geloven wat ze willen” blijkt een terugkerend thema in reacties op dit blog. Velen zijn ervan overtuigd dat ik dit blog schrijf puur om mijn gelijk te halen. Welnu, als dat de werkelijke motivatie achter dit blog zou zijn zou ik het mezelf een stuk gemakkelijker kunnen maken door al te kritische reacties te verwijderen en het ip-adres van de schrijver te blokkeren; laat mij de lezer op het hart drukken dat ik nooit en te nimmer berichten zal verwijderen of censureren mits ze niet racistisch van aard zijn en interpunctie bevatten.
De werkelijke reden is een heel andere: ik ben van mening dat het geloof in het bovennatuurlijke de mensheid meer kwaad dan goed heeft gedaan; ik denk niet dat het nodig is te wijzen op het vele leed en onrecht dat is en wordt veroorzaakt met een bepaalde bovennatuurlijke overtuiging hoog in het vaandel.
De schadelijke gevolgen van “geloven” zijn nu eenmaal onontkoombaar: wanneer mensen gehersenspoeld worden of zichzelf hersenspoelen met de overtuiging dat hun bovennatuurlijke geloof de waarheid is, is het logisch dat ze menen in hun recht te staan als ze niet-gelovers op het “rechte pad”, hun pad, willen brengen; als het niet goedschiks gaat dan desnoods kwaadschiks. Deze houding is te vangen onder de noemer “een monopolie op de waarheid (denken te) hebben”.
Of je nu een gematigde gelovige bent of een fundamentalist, als je werkelijk gelooft in een onbewijsbaar fenomeen of verhaal kan het niet anders dan dat je denkt dat mensen die het niet geloven op een bepaalde manier minderwaardig zijn: je hebt een waarheid ontdekt die de ongelovige niet wil erkennen, hij is “verloren”, weet niet beter, ontdekt nog wel dat hij het mis heeft… Je kan nog proberen hem te “redden”, te onderwijzen, te helpen. En als dat allemaal niet lukt concludeer je dat je te maken hebt met een star, kortzichtig, ongevoelige persoon; “een robot-mens” las ik een reactie: iemand die het niet meer waardig is een mens genoemd te worden.
Bovenstaande denkwijze is inherent aan geloven en hoezeer een gelovige het misschien zal ontkennen, op het moment dat je hem vertelt dat je niet in zijn bovennatuurlijke fenomeen gelooft gaat hij ervan uit dat jij ongelijk hebt. Hij verwerpt in principe alle geloofs-vormen die tegenstrijdig zijn aan zijn eigen geloof, meestal zonder logische redenen. Ik kan niet anders dan concluderen dat deze houding een zeer arrogante is; een monopolie op de waarheid denken te hebben is denk ik sowieso een uiterst arrogante positie.
Sceptici en atheïsten/anti-theïsten wordt nu juist vaak arrogantie verweten, in mijn ogen echter geheel onterecht. Zij beweren nu juist geen monopolie op de waarheid te hebben en behandelen alle informatie die ze in hun leven krijgen op precies dezelfde wijze, geheel objectief: ze ontdoen de informatie van uitspraken zonder feitelijke inhoud (holle frases), passen principes als bewijslast en Occam’s Razor toe en stellen zich vervolgens open voor het eventuele bewijs dat hun gepresenteerd wordt. Als het (empirisch) bewijs er niet komt kan hij niet anders dan de desbetreffende informatie verwerken op exact dezelfde manier waarop hij alle andere onbewezen informatie heeft verwerkt en het vooralsnog niet aannemen als de waarheid. Mocht het bewijs er ooit wel komen dan zal een eerlijk scepticus (en daar reken ik mezelf ook onder) zijn houding en visie bijstellen.
Dit staat in scherp contrast met de wijze waarop gelovigen informatie verwerken: als de inhoud goed aansluit bij hun eigen bovennatuurlijke denkbeelden wordt het zonder meer aangenomen voor waar; als de inhoud hen echter niet aanstaat wordt het gelijk verworpen, vaak vergezeld van ad-hominems en waarde-oordelen als “onzin”, “ketterij”, en “kortzichtigheid”.
Veel gelovigen schermen in discussies op dit blog ook vaak met termen als “open staan voor” en “respect hebben voor”. Open staan voor ideeën die lijnrecht staan op je eigen levensbeschouwing is een bijna onmogelijk opgave en ik ben eerlijk gezegd nog niemand tegengekomen die daar aan voldeed. “Respect hebben voor” is een frase die met name misbruikt wordt door religieuze gelovigen zonder bewust te zijn van de begrensdheid van een term als “respect”. Het is onredelijk om als religieuze persoon van een niet-aanhanger van jouw specifieke denkbeelden te eisen dat hij zich overgeeft aan de regels en taboes van jouw geloof, dat is een respectloze eis waarin er geen rekening wordt gehouden met de denkbeelden van een ander. Een voorbeeld zal het verduidelijken:
Als ik me als ongelovige in een moskee zou bevinden zou ik me vanzelfsprekend houden aan de regels die daar gelden uit respect voor de omgeving waarin ik me bevind en de mensen die me omringen. Als ik echter zou besluiten in de privacy van mijn eigen huis een spotprent te tekenen van de profeet Mohammed en het te publiceren op dit blog staat me dat geheel vrij: ik hoef niet te buigen voor regels en taboes die niet op mij van toepassing zijn en wettelijk zijn toegestaan in het publieke domein. Dit concept schijnt moeilijk te bevatten te zijn voor gelovigen en dat is ergens wel logisch: ze denken immers een monopolie op de waarheid te hebben en aan de regels van die waarheid mag niet getoornd worden, zeker niet door minderwaardige mensen die die waarheid niet erkennen!
Een dergelijk voorbeeld kan ook doorgevoerd worden naar gelovigen die een paranormaal fenomeen aanhangen of accepteren zonder sluitend bewijs. Als ik met degelijke kennis van mentalistische technieken meen een medium te betrappen op het gebruiken van trucs kan ik niet anders dan concluderen dat hij/zij hoogstwaarschijnlijk de boel oplicht en dus een “oplichter” is. Dat is geen gebrek aan respect mijnerzijds maar een conclusie gebaseerd op observaties. Als ik een show van een medium zou bijwonen zou ik die conclusie niet hardop uitspreken, uit respect voor anderen die zijn gekomen om een leuke of spirituele avond te beleven. Op mijn blog geldt een dergelijk taboe vanzelfsprekend niet en kan ik schrijven wat ik wil (zolang het binnen de grenzen van de grondwet blijft); wellicht ben je het niet eens met het geschrevene: ik kan in die situatie je alleen maar aanmoedigen mij dit te laten weten in een reactie met liefst goede onderbouwde argumenten. Kom echter niet aan met het respect-verhaal, ik zie in de meeste gevallen de relevantie er namelijk niet van in.
Ik ben vaak bij mezelf te rade gegaan of ik ergens een monopolie op de waarheid denk te hebben en ik heb gelukkig nog niets van een dergelijke houding kunnen ontdekken. Mijn werkelijkheid en waarheden kunnen elke dag bijgesteld worden; zolang ik consequent blijf in mijn methodes van onderzoeken en verwerken van mij gepresenteerde nieuwe informatie is er altijd de mogelijkheid voor verandering van mijn standpunten. Ik denk dat de discussie op dit blog een stuk interessanter zouden worden als het reagerende lezers zou lukken hun eventuele monopolies op de waarheid volledig los te laten, al was het maar voor de duur van de discussie!
Blog ter bevordering van het Logisch Redeneren 