Posts Tagged scepticus

Geloven is een doel op zichzelf

augustus 21, 2009 bij 2:38 am · Ingedeeld onder allah, christendom, islam, jodendom, medium, paranormaal, religie, scepsis, Uncategorized ·Getagd , , ,

Vaste bezoekers van dit blog hebben inmiddels het principe van bewijslast wel begrepen: een claim kan voor niet waar worden gehouden totdat anders bewezen. Het is dan ook onbegonnen werk – vaak zelfs onmogelijk – en bovendien geheel irrelevant om het bewijs te leveren dat een bizarre claim zou ontkrachten. Sceptici vragen zich vaak af waarom gelovigen het principe van bewijslast in de wind slaan. Ik denk dat de reden hiervoor als volgt kan worden omschreven:

Geloven is niet het middel maar het doel.

Het geloven van de claim is de belangrijkste bezigheid en dat zich dat voor de buitenwacht uit in het beoefenen van activiteiten die voortvloeien uit dat geloof is slechts bijzaak. Geloven in mediums is impliciet het geloven in een leven na dit leven, geloven in telekinese impliciet het geloven in een wellicht nog onaangetast talent waarover men beschikt en geloven in God is het geloven in een ontsnapping aan de kwellingen van dit aardse bestaan door een zalig eeuwig leven in de hemel.

Het bijwonen van medium-sessies, het lezen en filosoferen over telekinese en naar de kerk gaan en bidden zijn slechts zaken waar men zich aan overgeeft om het geloof kracht bij te zetten. Om die reden ook zijn veel gelovigen niet geïnteresseerd in testen en al helemaal niet in uitkomsten: als die namelijk uitwijzen dat het geloof op niets gebaseerd is wordt er veel meer weggenomen dan alleen de nevenactiviteiten; in principe wordt er een belangrijk deel van het zielenleven, van hoop en van de persoonlijke invulling van de zin van het leven weggenomen: het geloof in iets groters dan jezelf. Daar willen veel gelovigen die hun leven hebben ingericht rondom dat geloof gewoonweg niet aan. Vandaar ook vaak de verhalen van “ex-gelovigen” over de moed die nodig was om de stap te nemen naar “niet-geloven”.

Sceptici rest dus ook niets anders dan gelovigen te wijzen op onlogische en vaak absurde zaken die met hun specifieke geloof samenhangen, dat is vele malen effectiever dan testen en onderzoeken. Ik heb zelf ervaren dat het wijzen op die absurditeiten veel meer teweeg brengt dan het aandragen van negatieve testresultaten. Laat ik bij de drie voorbeelden blijven in dit artikel (geloof in mediums, telekinese en de abrahamistische god) en laten zien op welke absurditeiten bijvoorbeeld gewezen zou kunnen worden.

Mediums:

Het is mij een compleet raadsel waarom er door geesten nooit mededelingen worden gedaan over wat er precies gebeurt na de dood. Zij kunnen ons immers vertellen wat er waar is van religie en welke religie het wellicht bij het juiste eind heeft. Met zulke informatie (en bewijzen – geef gedetailleerde informatie over wereldleiders of laat een medium de VN toespreken) kan oorlogen worden voorkomen. Als de geest zich bekommert om vrienden en familie en zeker als die zich in een (potentieel) oorlogsgebied bevinden lijkt me dat een logische prioriteit. Juist omdat dit nooit lijkt te gebeuren (geesten komen alleen met triviale informatie op de proppen) kan je je afvragen of mediums echt wel met geesten communiceren.

Telekinese:

Als telekinese (voorwerpen bewegen met je gedachten) werkelijk zou bestaan dan was dat al lang wereldnieuws geweest. Telekinese is dermate makkelijk te testen en te demonstreren dat er zonder twijfel zou kunnen worden vastgesteld dat iemand over een telekinetische gave beschikt. Juist omdat er tot nu toe geen bekende ” telekinist” is ontdekt – ondanks decennia parapsycholisch onderzoek – is de kans dat telekinese bestaat erg klein en wordt dat met elk jaar steeds kleiner. Ik schat zelfs in dat de kans dat het binnen afzienbare tijd ontdekt en bevestigd wordt nu zelfs zo goed als verwaarloosbaar is.

Geloof in God

Het is absurd om te moeten geloven dat de mens na ongeveer honderduizend jaar op aarde rondzwerven met een levensverwachting van misschien twintig, met vreselijke ziektes, kindersterfte, roofdieren, stamoorlogen en natuurrampen er pas vierduizend jaar geleden – na 96000 jaar het lijden op afstand bekijken – er eindelijk een boodschap komt van de schepper van dit alles. Een boodschap die wordt verkondigd in de bronstijd in Palestina en er alleen al duizend jaar overdoet om China te bereiken. Dit idee is op zich al zo absurd dat het – in mijn ogen – lachwekkend is, maar bedenk dat het het minste is dat je dient te geloven als je het joodse, christelijke of islamitische geloof wilt belijden.

Het wijzen op dit soort onlogische en soms bizarre zaken zet meestal tot denken aan en leidt veel vaker tot nieuwe inzichten dan wetenschappelijke verhandelingen en test-uitslagen. Bovendien is de gespreksstof veel interessanter en uitdagender als men discussiëert over onlogische absurditeiten die zonder uitzondering samen gaan met een geloof in het bovennatuurlijke!

LOGATES

Index van alle artikelen

Comments (81)

Sceptici vs. paranormalen: een gedachtenexperiment

augustus 21, 2008 bij 2:31 am · Ingedeeld onder Uncategorized ·Getagd , , , , , ,

Vaste lezers van dit blog is het misschien al opgevallen dat ik soms een analyse onderbreek voor een “gedachtenexperiment”. Het is een hulpmiddel dat ik vaak hanteer als ik behoefte heb aan wat meer helderheid in sommige situaties en omstandigheden. Onder een gedachtenexperiment versta ik het volgende:

Een overpeinzing of redenering over de meest logische gang van zaken in een gegeven situatie.

Een dergelijk experiment begint meestal met een vraag en een hypothetische situatie (“…stel:” of “…als…”) Het is de kunst om “de meest logische gang van zaken” in die situatie te achterhalen door het verloop van de gebeurtenissen onder te verdelen in kleinere stappen die op zo logisch mogelijke wijze in elkaar overvloeien. Vaak zijn er meerdere wegen mogelijk, maar de uiteindelijke conclusie blijft meestal gelijk of bijna gelijk.

Vandaag werd ik plotseling overvallen door een ingeving over de bizarre situatie die ontstaan is met mediums en paragnosten – hierna “paranormalen” genoemd – aan één kant en sceptici aan de andere kant; met name de sceptici die de openbaarheid zoeken (James Randi, Richard Dawkins, Penn & Teller, de mensen van Stichting Skepsis en op veel kleinere schaal ook Logates met zijn irriterende artikelen). De situatie is als volgt op te sommen:

– sprekers en schrijvers van beide kanten “preken toch vooral voor eigen parochie”; er worden maar weinig mensen van het andere “kamp” bereikt en dat lijkt met name voor sceptici spijtig aangezien zij vaak proberen andersdenkenden te overtuigen van hun standpunten.

– sceptici roepen dat paranormalen hun claims moeten bewijzen onder gecontroleerde omstandigheden

– paranormalen antwoorden dat ze niets te bewijzen hebben: de reacties van de cliënten is afdoende

– beide kampen proberen mensen die nog niet beslist hebben waartoe ze behoren voor zich te winnen, de paranormalen winnen denk ik op dit moment (ook al is het geen wedstrijd…of wel?)

Al met al denk ik niet dat men snel tot een gemeenschappelijk gedachtegoed zal komen. Alles wijst op een patstelling maar dat is slechts schijn: de patstelling bevestigt namelijk het “logische gelijk” van de sceptici. Een simpel gedachtenexperiment leidt tot die conclusie:

Het gedachtenexperiment

Paranormalen willen de sceptici doen geloven dat paranormale fenomenen overal zijn en bovenal volstrekt normaal: de zielen van overleden dierbaren zijn altijd om ons heen en ze verlangen ernaar met ons te communiceren. Bovendien zijn ze alwetend over het leven hier op aarde en kunnen vaak zelfs een blik in de toekomst werpen. Iedereen zou in staat moeten zijn de communicatie met gene zijde te bewerkstelligen maar blijkbaar zijn er weinig mensen die de “gave” echt hebben ontwikkeld.

Uit bovenstaande alinea zou je logischerwijs kunnen concluderen dat het zaak is voor de gestorven zielen de geloofwaardigheid van de paranormalen te waarborgen, immers: als de mediums niet geloofd worden kunnen ze hun boodschappen niet naar ons overbrengen.

En nu de sleutelvraag: wat is de makkelijkste manier voor de zielen om die geloofwaardigheid te waarborgen?

Overtuig de meest prominente sceptici van hun ongelijk!

Als je een gestorven ziel zou zijn die een belangrijke boodschap heeft voor een sceptisch familielid zou je hem nooit kunnen bereiken. Als slimme ziel zou je er dan werk van kunnen maken om James Randi te verrassen: je zou bijvoorbeeld een medium kunnen helpen glansrijk voor zijn test te laten slagen of je zou een willekeurig persoon het voorwerp doorgeven (in een droom?) dat Randi heeft gestopt in een kistje in zijn huis. Je zou op kleinere schaal ook een medium op Logates kunnen afsturen en hem vertellen hoeveel tegels zijn badkamervloer telt of de eerste twintig namen en telefoonnummers van de telefoonlijst in zijn mobiele telefoon of de precieze omschrijving van de bank die hij van plan is te kopen; je kan erop rekenen dat daarover geschreven zal worden en wat is overtuigender dan een “die-hard” scepticus van mening doen veranderen omtrent het paranormale? Als je Randi op die manier weet te overtuigen zal je zelfs een wereldwijde schok veroorzaken die uiteindelijk kan leiden tot de algemene acceptatie van paranormale fenomenen! Zou dat niet de wens zijn van onze overleden dierbaren?

Juist omdat deze dingen nog nimmer gebeurd zijn zou je de volgende drie conclusies kunnen trekken:

a) de overleden zielen interesseert het allemaal niets en zijn niet van plan een kleine moeite te doen om ons allemaal te bereiken

b) de zielen van onze overleden dierbaren bestaan niet

c) de zielen van de overledenen bestaan wel maar zijn niet in staat met ons te communiceren

Conclusie B is de simpelste oplossing met de minste aannames (Occam’s Razor*) en daarom vooralsnog de juiste. De omschreven patstelling aan het begin van dit artikel wijst dus wel degelijk op het gelijk van de sceptici. Ik vermoed dat paranormalen hun ogen én geest sluiten voor deze gedachten, maar het “probleem” dat de conclusie van dit gedachtenexperiment voor paranormalen veroorzaakt valt moeilijk te ontkennen. Mocht dat wel zo zijn: laat het weten in een reactie, ik ben benieuwd! Ondertussen houd ik morgen mijn ogen open voor mensen die me benaderen met informatie over mijn badkamervloer…

LOGATES

*Voor meer informatie over Occam’s Razor lees De complexiteit van eenvoud

Index van alle artikelen

Comments (65)

Helderziende Liesbeth van Dijk bij Pauw en Witteman: een gemiste kans

april 1, 2008 bij 12:06 am · Ingedeeld onder char, paranormaal ·Getagd , , , , , , , , , , , , ,

Het lijkt of heel Nederland in de ban is van het paranormale. Ik kom de laatste tijd alleen nog maar mensen tegen die zeggen óf paranormaal begaafd te zijn óf iemand persoonlijk te kennen met paranormale gaven. Ik ga vanzelfsprekend graag in discussie met ze, vooral ook omdat ik door de vele gevoerde discussies inmiddels al weet wat er gezegd gaat worden en hoe ik daar het beste op kan reageren. Het is de kunst om de ander toch aan het twijfelen te krijgen al is het maar heel, heel licht. De gouden regel is altijd respectvol te blijven ten opzichte van mijn discussiepartner: ik zal hem nooit belachelijk maken of bekritiseren om zijn geloof. Ook zal ik nooit definitieve statements maken omtrent het al dan wel niet bestaan van paranormale fenomenen. Een zin als “…met geesten praten is complete onzin…” zal je mij dus nooit horen zeggen. Jammer genoeg is die gouden regel niet gehanteerd tijdens de uitzending van Pauw en Witteman van gisteravond.

Het had zo’n mooi en boeiend gesprek kunnen zijn met Liesbeth van Dijk (winnaar van het KRO programma “Het Zesde Zintuig”). Het enige wat Pauw en Witteman (of hun producers) hadden moeten doen is een intelligente en ervaren scepticus uitnodigen om in gesprek te gaan met deze helderziende. In plaats daarvan namen Jeroen Pauw en Paul Witteman zelf de rol van sceptici op zich en ze faalden miserabel, ik kan het helaas niet anders stellen. Ze stelden de verkeerde vragen, ze namen haar duidelijk niet serieus en ze dwongen haar op het eind nog tot het maken van een voorspelling zonder dat duidelijk was of ze dat eigenlijk wel claimde te kunnen doen. Het was dan ook niet meer dan logisch dat Liesbeth van Dijk al na een paar minuten uiterst defensief en assertief werd wat het gesprek niet ten goede kwam.

Zo blijkt maar weer dat er toch nog enige studie gaat zitten in het zijn van een geïnformeerd scepticus. Als je niet precies weet wat het inhoudt om een scepticus te zijn is met name het stellen van de juiste vragen een probleem. Deze drie vragen hadden in ieder geval gesteld moeten worden:

1. Kan je heel nauwkeurig je paranormale gave(s) omschrijven? (wat claimt de helderziende te kunnen doen)

2. Hoe accuraat ben je met je gave?

3. Kan je die claim ook waarmaken in een test die jij en een paar waarnemers samen opstellen?

De antwoorden op deze drie sleutelvragen had voldoende gesprekstof opgeleverd om een echt interessant gesprek te voeren op basis van wederzijds respect. De domme vragen en flauwe sneren en opmerkingen waar de heren nu mee kwamen hebben vanzelfsprekend helemaal niets opgeleverd, het heeft de kloof tussen mensen die geloven en mensen die het “allemaal maar onzin vinden” (niet noodzakerlijkerwijs sceptici; sceptici drukken zich over het algemeen wat subtieler uit) zonder twijfel alleen maar groter gemaakt. De ene groep zal beweren dat de helderziende ontwijkend en defensief was, de andere groep zal (terecht) beweren dat Pauw en Witteman haar op een onrespectvolle manier hebben bejegend.

Een gemiste kans en dat spijt mij oprecht, ik wacht nog altijd op een publiek gesprek tussen een medium/ helderziende/ paranormaal begaafd persoon en een geloofwaardig scepticus, maar het lijkt erop dat dat waarschijnlijk nog een tijd op zich zal laten wachten!

LOGATES

Index van alle artikelen

Comments (4)

Het gevolg van geloven in het onbewijsbare en het verschil met de denkwijze van sceptici

maart 31, 2008 bij 1:31 pm · Ingedeeld onder astrologie, char, discussies, horoscopen, paranormaal, religie ·Getagd , , , , , , , , , , , ,

Scepticus lijkt soms bijna wel een scheldwoord. De karakterisering lijkt van toepassing op koude, kortzichtige mensen zonder verbeeldingskracht. Echter, sceptici zelf weten dat dat niet waar is; zij staan juist open voor onbewezen theorieën, stellingen en veronderstellingen. Als ze er ook maar iets in zien, gaan ze aan de slag om bewijs te vinden. Als dan keer op keer blijkt bij het testen van paranormale fenomenen dat het geloof daarin op niks berust zit er niets anders op dan de conclusie te trekken dat het hoogstwaarschijnlijk (en met elke gefaalde test steeds waarschijnlijker) flauwekul is.

Stel hier tegenover mensen die ervoor hebben gekozen om in iets onbewijsbaars te geloven zoals een god, paranormale fenomenen, astrologie, homeopathie, acupunctuur en wichelroedelopen (zoeken naar voorwerpen en mensen met bijvoorbeeld een pendulum, in het Engels “dowsing”) om maar een paar voorbeelden te geven. Veelal staan zij juist niet open voor de mogelijkheid dat die zaken niet echt zijn. Een vreemde houding voor mensen die van zichzelf beweren zo ruim van geest te zijn; klaarblijkelijk staan zij niet open voor wetenschappen als statistiek, natuurkunde en empirisch onderzoek. Ik durf aldus te stellen dat de sceptici de mensen zijn met de ruime blik.

Ik begrijp de houding van “gelovigen” (bij gebrek aan een beter woord) wel. Het is volkomen menselijk om niet te kunnen toegeven dat je je hele leven lang geloofd hebt in iets dat niet bestaat: je voelt je er dom door en vooral ook bedrogen en dat zijn gevoelens die we allemaal willen vermijden. Om die reden ook wordt er bij elke test een reden gezocht door de gelovigen om het falen van het paranormale fenomeen te verklaren. Die redenen zijn soms nog zweveriger en ongeloofwaardiger dan de fenomenen zelf. Enkele voorbeelden:

– Nog nooit heeft een dowser in een gecontroleerde test ook maar iets bewezen of zoals een onderzoeker ooit zei: één dowser heeft nog nimmer hetzelfde object twee keer gevonden en twee dowsers hebben nog nimmer het zelfde object één keer gevonden (objecten verstopt door de onderzoekers in een afgesloten omgeving). Dowsers hebben hier altijd een verklaring voor: radiogolven, magnetische velden of andere verstoringen in de magische aardstralingen waarmee ze contact moeten maken om goed te kunnen dowsen. Vreemd genoeg hebben ze hier alleen last van als ze getest worden!

– In een grootschalige homeopathie test uitgevoerd door de Royal Society in London in samenwerking met vooraanstaande homeopaten (waaronder de homeopaat van de koninklijke familie) bleek dat homeopathische medicijnen geen enkele werking hebben (behalve het placebo-effect). Niet vreemd als je bedenkt dat een homeopatisch geneesmiddel alleen water of alcohol bevat; slechts de verpakkingen en de namen van de verschillende “medicijnen” zijn anders. Na afloop riepen homeopaten over de hele wereld dat bij de test slechte homeopaten betrokken waren (??!!). Maar goed, wat moesten ze anders? Hun praktijk opzeggen en een ander vak leren? Ik begrijp heel goed dat ze daar geen zin in hebben en er dus voor kiezen om zichzelf en hun patiënten voor de gek te houden: het is gewoon een kwestie van geld, miljarden wel te verstaan!!

– De resultaten van een recent beëindigde astrologische test met 2000 “tijd-tweelingen” (mensen die op dezelfde dag en het zelfde tijdstip geboren zijn) wezen uit dat er geen noemenswaardige overeenkomsten waren tussen de levens, karakters, banen, relaties en andere astrologische peilers van de “tijd-tweelingen”. Deze resultaten zijn onmogelijk volgens fundamentalitische astrologische principes. Veel astrologen beweren nu dat de onderzoekers (Dr. Geoffrey Dean en Prof. Ivan Kelly) erop uit waren te bewijzen dat astrologie onzin is en dus actief hebben gezocht naar die bewijzen. Die bewering gaat helaas (voor astrologen) niet op: de onderzoekers (waaronder een niet meer werkzame professionele astroloog) hebben juist geprobeerd astrologische beweringen als waar te bewijzen aangezien het vrijwel onmogelijk is een negatief aan te tonen. Daarmee komen we weer terug bij het principe van bewijslast**: het is bij onderzoek altijd het doel te bewijzen dat iets wel bestaat; bewijzen dat iets niet bestaat is onbegonnen werk en meestal irrelevant.

– Als een medium faalt voor een test luidt de verklaring van het medium zelf altijd: er was te veel negativiteit om contact te kunnen maken met de geestenwereld. Het is misschien een flauwe vergelijking, maar dat klinkt verdacht veel naar de geestelijk gestoorde patiënt in een inrichting die beweert dat zijn kanarie kan praten maar dit blijkbaar alleen maar doet als er niemand anders bij is. Een flauwe verklaring vraagt ook om een flauwe vergelijking.

Een andere verklaring is: “…het geteste medium is niet echt, hij/zij is wel een bedrieger…”. Deze verklaring wordt altijd gegeven door andere mediums. Dat is natuurlijk lachwekkend, de pot verwijt de ketel dat hij zwart is! Is het niet opvallend dat alleen de ongeteste mediums echt en goed zijn?

Zolang er boeken blijven verschijnen over het paranormale, zolang er paranormale beurzen worden georganiseerd en zolang er mensen naar voren komen die zeggen over paranormale gaven te beschikken zullen er mensen zijn die er in geloven of er in gaan geloven. Wetenschappelijke testen waarin steeds weer wordt bewezen dat de fenomenen niet echt zijn halen niets uit: mensen blijven geloven en dat is misschien wel het grootste paranormale fenomeen! *

LOGATES

Index van alle artikelen

* De laatste zin is puur ten bate van de rethoriek. De verklaring voor het blijven geloven van mensen heb ik al gegeven in dit artikel: voor de beoefenaars van het paranormale is het een geld- of prestigekwestie (aandacht en bewondering) en voor de cliënten is het te moeilijk om toe te geven dat ze zichzelf jarenlang voor de gek hebben gehouden!

** Voor een uitgebreidere discussie aangaande “bewijslast” zie “…Bewijslast, feiten en holle frasen…”

Comments (26)

Ontwerp een vergelijkbare site met WordPress.com
Aan de slag